Ngày người mẹ đi làm lại sau kỳ nghỉ thai sản không chỉ là chuyện của mẹ, mà là lúc cả nếp nhà phải sắp xếp lại từ đầu. Sáu tháng qua, mẹ là trung tâm của mọi việc chăm con. Từ tuần tới, con sẽ có người trông mới, buổi sáng phải gói gọn trong một tiếng, và người bố phải nhận phần việc lớn hơn hẳn.
Bài này giúp hai vợ chồng chuẩn bị trong khoảng một tháng trước ngày đi làm lại: chọn cách trông con, chia lại các khung giờ trong ngày, tập trước để con và người lớn quen, giữ việc cho con bú sữa mẹ nếu gia đình muốn, và chăm sóc cảm xúc của cả hai. Các quy định về chế độ cho lao động nữ nuôi con nhỏ bạn nên kiểm với phòng nhân sự, vì mỗi nơi áp dụng khác nhau và luật có thể thay đổi.
Một tháng trước ngày đi làm: bắt đầu từ cuộc nói chuyện
Nhiều gia đình chỉ bắt đầu lo khi còn một tuần, và tuần đó thành tuần hỗn loạn nhất từ khi có con. Một tháng trước là thời điểm hợp lý để hai vợ chồng ngồi lại. Câu hỏi đầu tiên không phải ai trông con, mà là mỗi người đang cảm thấy thế nào về chuyện này. Người mẹ có thể vừa mong được quay lại công việc vừa lo, áy náy khi rời con. Người bố có thể lo về việc phải nhận thêm trách nhiệm trong khi công việc của mình cũng không nhẹ.
Sau khi nói ra cảm xúc, hai người mới bàn những việc cụ thể: ai trông con ban ngày, buổi sáng ai làm gì, buổi tối ai làm gì, khi con ốm ai nghỉ, việc nhà chia lại thế nào. Đây cũng là lúc nhìn lại cách chia việc trong thời gian nghỉ thai sản. Nếu mẹ đã quen làm gần hết mọi thứ, giờ là lúc chuyển hẳn một số mảng sang cho bố, không chỉ "phụ giúp".
Bạn có thể nhờ chatbot soạn danh sách câu hỏi cần bàn: "Liệt kê các câu hỏi vợ chồng cần bàn trong tháng trước khi mẹ đi làm lại sau nghỉ thai sản, con sáu tháng tuổi, chia theo nhóm: trông con, lịch trong ngày, sữa cho con, việc nhà, con ốm." Danh sách đó in ra để hai người cùng đi qua từng câu.
Chọn cách trông con: so sánh để quyết
Mỗi cách trông con có ưu nhược điểm riêng, và lựa chọn phụ thuộc vào hoàn cảnh từng nhà: ông bà ở gần hay xa, sức khoẻ của ông bà, nơi ở có nhà trẻ phù hợp không, giờ làm của hai vợ chồng. Bảng dưới không xếp hạng các cách, chỉ gom những điều cần cân nhắc.
| Cách trông | Điểm thuận | Điểm cần cân nhắc | Câu hỏi nên tự trả lời |
|---|---|---|---|
| Ông bà trông | Người thân, con quen, linh hoạt giờ giấc | Sức khoẻ ông bà, khác biệt cách chăm, ông bà mất thời gian riêng | Ông bà có thật sự muốn và khoẻ để trông cả ngày không? |
| Người giúp việc trông tại nhà | Con ở nhà quen thuộc, chủ động giờ | Tìm người tin cậy, chi phí, phụ thuộc một người | Có người kiểm tra, hỗ trợ khi người giúp nghỉ đột xuất không? |
| Gửi nhà trẻ, nhóm trẻ | Có chương trình, có bạn, có người chuyên môn | Con dễ ốm thời gian đầu, giờ đưa đón cố định | Nơi đó có được cấp phép, nhận trẻ từ độ tuổi nào, tỉ lệ cô trên trẻ ra sao? |
| Kết hợp | Giảm tải cho mỗi bên | Phối hợp phức tạp hơn | Ai là người điều phối chung giữa các bên? |
Dù chọn cách nào, nên có ít nhất một phương án dự phòng cho ngày người trông chính không trông được. Danh mục này có bài riêng về khi con ốm đột xuất lúc cả hai vợ chồng đi làm, trong đó có cách lập danh sách người nhờ. Việc chọn nhà trẻ cụ thể nên đến xem tận nơi, hỏi phụ huynh đang gửi, kiểm giấy phép hoạt động với phòng giáo dục địa phương.
Tập trước hai tuần: để con và người lớn cùng quen
Thay đổi đột ngột vào ngày đầu đi làm dễ làm cả con lẫn mẹ hoảng. Tập trước khoảng hai tuần giúp mọi người quen dần với nếp mới. Trình tự gợi ý:
- Tuần thứ nhất: người trông mới ở cùng con vài giờ mỗi ngày khi mẹ vẫn ở nhà. Mẹ chỉ cho người trông cách con ăn, ngủ, cách dỗ, rồi lùi ra dần.
- Giữa tuần thứ nhất: mẹ ra khỏi nhà một hai tiếng, để người trông tự lo. Nếu gửi nhà trẻ, đưa con tới làm quen vài buổi ngắn theo hướng dẫn của nhà trẻ.
- Tuần thứ hai: chạy thử đúng lịch đi làm: dậy đúng giờ, chuẩn bị đúng giờ, mẹ ra khỏi nhà cả buổi. Bố tập nhận các việc buổi sáng và buổi tối như sẽ làm thật.
- Ghi lại chỗ vướng: buổi sáng thiếu thời gian ở đâu, con khó ngủ khi không có mẹ, đồ đạc để chỗ nào bất tiện. Sửa trước ngày đi làm thật.
- Ngày cuối trước khi đi làm: chuẩn bị sẵn túi đồ của con, quần áo đi làm, bữa sáng đơn giản, để ngày đầu không phải vội.
Con có thể quấy hơn trong vài tuần đầu khi nếp thay đổi, đó là chuyện thường gặp. Nếu con có dấu hiệu bất thường về sức khoẻ như bỏ ăn kéo dài, sốt, sụt cân, hãy đưa con đi khám thay vì cho rằng do nhớ mẹ.
Chia lại các khung giờ trong ngày (ví dụ giả định)
Buổi sáng và buổi tối là hai khung căng nhất khi cả hai cùng đi làm. Bảng dưới là ví dụ giả định cho một gia đình con bảy tháng, ông bà trông ban ngày, cả hai vợ chồng làm giờ hành chính.
| Khung giờ | Bố | Mẹ |
|---|---|---|
| Sáng sớm | Thay tã, thay đồ cho con, chuẩn bị đồ ăn sáng | Cho con bú, chuẩn bị đồ đi làm |
| Trước khi đi | Đưa con sang nhà ông bà hoặc đón ông bà sang | Soạn sữa vắt sẵn, dặn ông bà lịch trong ngày |
| Chiều tối | Đón con, tắm cho con | Nấu bữa tối hoặc lo bữa tối đơn giản |
| Buổi tối | Rửa bát, dọn dẹp, chuẩn bị túi đồ cho hôm sau | Cho con bú, ru con ngủ |
| Ban đêm | Lo các việc quanh cữ bú như vỗ ợ hơi, thay tã, ru lại | Cho con bú |
Bảng nên đổi theo tuần đầu thực tế. Một số gia đình thấy đổi bên luân phiên mỗi tuần giúp không ai thấy mình bị mắc kẹt với một việc. Chatbot giúp lập bảng nháp từ giờ làm của hai người và lịch ăn ngủ của con, sau đó hai người sửa theo thực tế.
Giữ sữa mẹ cho con khi mẹ đi làm
Bàn trước mong muốn của mẹ. Có mẹ muốn tiếp tục cho con bú sữa mẹ khi đi làm, có mẹ chọn cách khác. Quyết định là của người mẹ, sau khi tham khảo nhân viên y tế; người chồng hỗ trợ theo lựa chọn đó, không gây áp lực.
Tìm hiểu quyền lợi ở nơi làm. Theo Bộ luật Lao động hiện hành, lao động nữ nuôi con dưới mười hai tháng tuổi được nghỉ một khoảng thời gian mỗi ngày trong giờ làm mà vẫn hưởng lương. Mẹ nên hỏi phòng nhân sự về cách áp dụng cụ thể, có chỗ vắt sữa riêng hay không.
Chuẩn bị dụng cụ và cách bảo quản. Hỏi nhân viên y tế hoặc tư vấn viên sữa mẹ về cách vắt, bảo quản, rã đông và hâm sữa. Người chồng có thể nhận trọn việc vệ sinh dụng cụ mỗi tối, việc nhỏ mà giúp mẹ rất nhiều.
Hướng dẫn người trông. Người trông cần biết cách cho con bú bình bằng sữa mẹ, nhịp bú và cách bảo quản. Bố có thể là người hướng dẫn ông bà hoặc người giúp việc, để mẹ không phải lo thêm.
Những tuần đầu ở chỗ làm: mẹ cần gì từ gia đình
Quay lại chỗ làm sau nửa năm vắng mặt, người mẹ phải bắt nhịp lại với công việc, đồng nghiệp, có khi cả vị trí mới, trong khi vẫn thức đêm với con. Gia đình đỡ được khá nhiều trong giai đoạn này nếu biết mẹ đang cần gì:
- Bố nhận trọn buổi sáng ít nhất vài ngày mỗi tuần, để mẹ ra khỏi nhà mà không phải vừa chạy vừa dặn dò.
- Người trông con gửi một tin nhắn ngắn buổi trưa báo con ăn ngủ thế nào, để mẹ yên tâm làm việc mà không phải gọi về liên tục.
- Cả nhà không hỏi những câu gây áy náy như "đi làm có nhớ con không" hay "sao không ở nhà thêm".
- Buổi tối, mẹ được nghỉ mười lăm phút sau khi về trước khi bắt tay vào việc của con, trong lúc bố hoặc ông bà trông con.
- Ca đêm chia lại cho hợp với giờ làm mới của mẹ, đặc biệt những hôm mẹ có việc quan trọng sáng hôm sau.
- Cuối tuần, mẹ có một khoảng nghỉ riêng để hồi sức, không chỉ dành toàn bộ để "bù" thời gian cho con.
Người mẹ cũng nên chủ động nói với quản lý về hoàn cảnh của mình, hỏi về việc bàn giao lại công việc và lịch làm những tuần đầu. Nhiều nơi làm việc sẵn sàng sắp xếp hợp lý khi được trao đổi trước, thay vì để người mẹ tự xoay xở rồi kiệt sức sau một tháng.
Chăm sóc cảm xúc của cả hai trong tháng đầu
Tháng đầu đi làm lại thường là tháng mệt nhất. Người mẹ có thể thấy áy náy khi rời con, lo lắng về công việc sau thời gian dài vắng mặt, mệt vì vừa đi làm vừa thức đêm. Người bố gánh thêm việc buổi sáng tối, có thể cũng thiếu ngủ và căng thẳng. Hai người dễ cáu với nhau vì những chuyện nhỏ.
Một cách đơn giản là hẹn nhau mỗi tối mười phút để hỏi "hôm nay thế nào", trước khi bàn việc của ngày mai. Nhắc nhau rằng tháng đầu là tháng thích nghi, mọi thứ sẽ dễ hơn sau vài tuần. Đừng đặt kỳ vọng nhà cửa gọn gàng hay bữa ăn cầu kỳ trong giai đoạn này.
Nếu người mẹ có tâm trạng buồn kéo dài, mất ngủ dù con đã ngủ, thấy mình không làm được gì đúng, hoặc người bố có dấu hiệu tương tự, nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Đi làm lại là một thay đổi lớn, và cần sự hỗ trợ là chuyện bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Nên chuẩn bị đi làm lại sau nghỉ thai sản từ khi nào?
Nên bắt đầu bàn khoảng một tháng trước ngày đi làm, và tập chạy thử lịch mới khoảng hai tuần trước. Như vậy con có thời gian quen với người trông mới, bố có thời gian tập các việc sẽ nhận, và gia đình phát hiện chỗ vướng trước khi đi làm thật.
Nên gửi con cho ông bà hay đi nhà trẻ khi mẹ đi làm lại?
Không có lựa chọn đúng cho mọi nhà. Hãy cân nhắc sức khoẻ và mong muốn của ông bà, nhà trẻ gần nhà có được cấp phép và nhận trẻ ở độ tuổi của con không, giờ làm của hai vợ chồng. Dù chọn cách nào, nên có thêm một phương án dự phòng.
Mẹ đi làm có được nghỉ để cho con bú không?
Theo Bộ luật Lao động hiện hành, lao động nữ nuôi con dưới mười hai tháng tuổi được nghỉ một khoảng thời gian mỗi ngày trong giờ làm mà vẫn hưởng lương. Cách áp dụng cụ thể ở từng nơi khác nhau, nên mẹ hãy hỏi phòng nhân sự trước khi đi làm lại.
Người bố nên nhận những việc gì khi vợ đi làm lại?
Bố nên nhận trọn một số khung giờ hoặc mảng việc, như chuẩn bị cho con buổi sáng, đưa đón, tắm cho con, vệ sinh dụng cụ vắt sữa, lo việc quanh cữ bú ban đêm. Nhận trọn để vợ không phải nhắc, không chỉ phụ giúp khi được nhờ.
Con quấy nhiều khi mẹ mới đi làm lại có sao không?
Con quấy hơn trong vài tuần đầu khi nếp thay đổi là chuyện thường gặp. Giữ nếp ổn định và dành thời gian gần con khi về nhà giúp con quen dần. Nếu con bỏ ăn kéo dài, sốt, sụt cân hoặc có dấu hiệu bất thường, hãy đưa con đi khám.
Có nên dùng AI để lập lịch khi mẹ đi làm lại không?
Có thể dùng chatbot để lập bảng nháp chia khung giờ, danh sách câu hỏi cần bàn hay danh sách đồ chuẩn bị. Chỉ nhập giờ làm và tuổi của con, không nhập tên, địa chỉ hay thông tin sức khoẻ. Sau đó hai vợ chồng sửa theo thực tế của nhà mình.